Tandheelkundige spoeddienst: voorkom onbeveiligd alleen werken

Beoordeel de spoeddienst als afzonderlijke werksituatie

De risico's buiten reguliere openingstijden verschillen van die tijdens een normaal spreekuur. Er zijn minder collega's aanwezig, omliggende ruimten kunnen leeg zijn en een spoedpatiënt is vaak onbekend, heeft pijn of komt op een ongebruikelijk tijdstip. Neem daarom niet alleen de behandelhandeling, maar de volledige dienst op in de RI&E: telefonische triage, aankomst, toegang, behandeling, betaling, vertrek en afsluiting van het pand.

Arboportaal beschrijft dat de werkgever in de RI&E vastlegt wie waar en wanneer alleen werkt en welke maatregelen en voorzieningen nodig zijn. Alleen werken is niet automatisch verboden, maar de feitelijke risico's bepalen of het verantwoord is en onder welke voorwaarden. Een algemene afspraak dat de tandarts 'bereikbaar' is, beantwoordt die vraag niet.

Beoordeel per locatie en tijdvak wie daadwerkelijk in het gebouw is. Een collega in een ander deel van een groot pand, een externe telefonist of iemand die alleen op afstand bereikbaar is, kan niet zonder meer helpen bij een medische noodsituatie, agressie, brand of een geblokkeerde uitgang.

De KNMT adviseert de dienstdoende tandarts niet alleen te laten behandelen

De KNMT noemt de veiligheid van de dienstdoende tandarts expliciet bij de organisatie van de spoedgevallendienst. Het advies is ernaar te streven dat de tandarts bij de behandeling van een spoedpatiënt nooit alleen is en bijvoorbeeld een assistent aanwezig te laten zijn. De KNMT benadrukt daarbij dat ook de assistent en andere medewerkers zich veilig moeten voelen.

Dat sectorspecifieke advies is een zwaarwegend vertrekpunt voor de bezettingskeuze, maar geen los vinkje. De werkgever moet nog steeds beoordelen welke combinatie van mensen, bouwkundige voorzieningen en werkafspraken op de eigen locatie nodig is. Een tweede aanwezige helpt alleen als rollen, alarmering en handelen bij dreiging vooraf duidelijk zijn.

Maak zichtbaar wie werkgever is van iedere aanwezige medewerker en wie tijdens een gezamenlijke of uitbestede dienst de veiligheidsafspraken beheert. Deelnemende praktijken kunnen organisatorische taken verdelen, maar mogen niet aannemen dat de coördinator daarmee automatisch alle werkgeversverantwoordelijkheden overneemt.

Stel de minimale bezetting vast vóór u het rooster maakt

Begin niet met beschikbare namen, maar met het dienstscenario. Bepaal of de tandarts alleen telefonisch bereikbaar is, op afroep naar de locatie komt of gedurende de dienst aanwezig blijft. Leg vervolgens vast welke ondersteuning nodig is bij triage, ontvangst, behandeling en afsluiting. Beoordeel ook hoe lang iemand alleen in het pand kan zijn vóór of na een patiëntcontact.

Als de beoordeling uitwijst dat behandeling met twee aanwezigen nodig is, plan dan tandarts en assistent als één ondeelbare bezetting. Een open assistentendienst mag niet stilzwijgend veranderen in solo-inzet van de tandarts. Leg vast wie vervanging organiseert en wat er gebeurt als één van beiden uitvalt of te laat is.

Neem belastbaarheid en rusttijden apart mee. Dat een tandarts professioneel in staat is spoedzorg te verlenen, zegt niets over de vraag of de combinatie van reguliere werkdag, bereikbaarheidsdienst, oproep en volgende dienst roostertechnisch verantwoord is. Controleer de concrete arbeidsrelatie en toepasselijke afspraken zonder één generieke urenregel voor alle deelnemers te verzinnen.

• Tandarts en assistent per locatie, tijdvak en dienstscenario
• Vervanger en beslisser bij uitval of vertraagde opkomst
• Rolverdeling bij triage, ontvangst, behandeling en vertrek
• Controle op rust, opeenvolgende diensten en inzet bij meerdere praktijken
• Stopregel wanneer de afgesproken minimale bezetting ontbreekt

Begrens de toegang en houd een vrije uitweg

De KNMT adviseert uitsluitend de patiënt zelf toe te laten, met hooguit één begeleider wanneer dat nodig is, bijvoorbeeld bij een kind, gezondheidsreden of tolkbehoefte. Vertaal dit naar de feitelijke toegang: wie opent de deur, waar wacht een begeleider, welke ruimten blijven afgesloten en hoe voorkomt het team dat onbekenden tegelijk mee naar binnen lopen.

Zorg dat tandarts en assistent voldoende afstand kunnen houden wanneer gedrag dreigend wordt. Plaats medewerkers niet achter een behandelunit of balie zonder vrije route naar een veilige zone of uitgang. Arboportaal noemt vrije vluchtwegen, bereikbare sleutels en de mogelijkheid om ongewenst of agressief bezoek buiten te houden als relevante maatregelen bij alleen werken.

Test de route met deuren in de toestand waarin ze tijdens de dienst werkelijk staan. Een nooduitgang die overdag vrij is maar 's avonds wordt afgesloten, een sleutel in een andere ruimte of een toegangssysteem dat alleen de tandarts kan bedienen, maakt een papieren afspraak onbruikbaar.

Regel alarm en hulp als een concrete responstijd

Een telefoon in de jaszak is geen volledige alarmvoorziening. Bepaal hoe iemand tijdens triage, aan de balie en in de behandelkamer direct hulp kan inroepen. Arboportaal noemt hoorbaar alarm en goed werkende communicatieapparatuur met voorafgaande instructie. Kies een voorziening die bereikbaar blijft wanneer een medewerker niet vrij kan bewegen of spreken.

Leg vast wie een alarm ontvangt, hoe de ontvanger herkent om welke locatie het gaat en welke actie volgt. Test de keten tijdens de uren waarop de dienst plaatsvindt. Een beveiligingsnummer of achterwacht zonder aantoonbare bereikbaarheid en afgesproken opvolging geeft geen bruikbaar bewijs dat hulp tijdig komt.

Maak ook een uitvalscenario. Als telefoon, internet, toegangscontrole of alarm niet werkt, moet vóór patiënttoelating duidelijk zijn of de dienst naar een andere locatie gaat, extra bezetting nodig is of de behandeling wordt uitgesteld en veilig wordt overgedragen.

Gebruik stopcriteria die medewerkers zonder overleg mogen toepassen

Beschrijf wanneer de medewerker een patiënt niet binnenlaat, de behandeling niet start of direct stopt. Denk aan ontbrekende minimale bezetting, een onverwachte groep begeleiders, concrete bedreiging, zichtbare wapens, een geblokkeerde vluchtweg, uitval van alarm of een medische situatie die de beschikbare mensen en middelen te boven gaat.

Zorg dat stoppen niet afhankelijk is van toestemming van iemand die op dat moment onbereikbaar kan zijn. De medewerker moet weten wie daarna wordt gebeld: collega, coördinator, beveiliging, politie of een andere zorgvoorziening. Maak onderscheid tussen onbeleefd gedrag, dreiging, acuut gevaar en een zorginhoudelijke escalatie; dezelfde reactie past niet bij ieder scenario.

Koppel patiëntveiligheid aan werknemersveiligheid. Spoedzorg vraagt een zorgvuldige overdracht wanneer behandeling niet veilig kan plaatsvinden, maar die zorgplicht verplicht een medewerker niet om een onbeheerst gevaarlijke situatie te betreden of voort te zetten.

Evalueer iedere dienstafwijking en wijzig zo nodig de RI&E

Registreer niet alleen incidenten, maar ook bijna-incidenten en storingen: een assistent die uitviel, een deur die niet sloot, een alarm zonder reactie, een onverwachte begeleider of een moment waarop de vluchtweg niet vrij was. Arboportaal adviseert ongevallen en storingen tijdens avond- en nachtdiensten terug te koppelen aan de leidinggevende.

Bespreek na een incident afzonderlijk wat de medewerker nodig heeft, wat feitelijk gebeurde en welke systeemmaatregel volgt. Voorkom dat een personeelsgesprek de enige reactie wordt wanneer de oorzaak in bezetting, toegang, gebouw of alarmering ligt.

Controleer periodiek het volledige scenario met de mensen die de dienst uitvoeren. Werk roosterregels, instructies en RI&E bij wanneer locatie, deelnemers, openingstijden, triageroute, beveiliging of patiëntstroom verandert. Sluit een verbeterpunt pas wanneer de maatregel tijdens een echte of geoefende dienst uitvoerbaar is gebleken.