RI&E in de tandartspraktijk: wanneer is externe toetsing nu verplicht?

Een RI&E en plan van aanpak blijven verplicht voor iedere werkgever

Iedere tandartspraktijk met personeel moet een schriftelijke risico-inventarisatie en -evaluatie hebben. Daarin staan de veiligheids- en gezondheidsrisico's van het werk. Het bijbehorende plan van aanpak vermeldt welke maatregelen de werkgever neemt, binnen welke termijn en met welke verantwoordelijke.

De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert zowel de aanwezigheid als de inhoud van de RI&E en het plan van aanpak. Een ingevuld instrument zonder actuele risico's, maatregelen, eigenaar en planning is daarom niet voldoende. De praktijk kan de inventarisatie zelf opstellen, maar moet vervolgens afzonderlijk beoordelen of wettelijke toetsing nodig is.

Zzp'ers veranderen niet automatisch in werknemers voor de personeelsgrens. De RI&E moet hun aanwezigheid en invloed op de werkplek wel meenemen wanneer die risico's oplevert voor medewerkers of samenwerking.

De tandheelkundige branche-erkenning verviel op 22 september 2025

De KNMT meldt dat de branche-erkenning van het RI&E-instrument voor tandheelkundige praktijken sinds 22 september 2025 is vervallen. Tot die datum konden praktijken met maximaal 25 medewerkers een erkend branche-instrument gebruiken zonder hun bedrijfsspecifieke RI&E extern te laten toetsen.

Sinds het vervallen gelden volgens de KNMT de algemene toetsingsregels. Praktijken met meer dan 25 medewerkers moesten al extern laten toetsen. Voor praktijken met maximaal 25 medewerkers is de eerdere vrijstelling op basis van het tandheelkundige branche-instrument niet meer beschikbaar bij een nieuwe of herziene RI&E.

De vernieuwde landelijke erkenningsprocedure voor branche-instrumenten verandert dat niet direct. Arboportaal verduidelijkt dat branches zonder cao-partijen niet via de alternatieve route kunnen hererkennen. De actuele cao-verkenning in de mondzorg is geen bestaande erkende branche-RI&E.

De grens van 25 medewerkers geeft de mondzorg nu geen vrijstelling

De algemene uitzondering voor maximaal 25 medewerkers geldt alleen wanneer een werkgever een op dat moment erkende branche-RI&E gebruikt. Het aantal medewerkers op zichzelf is dus geen vrijstelling. Omdat de tandheelkundige erkenning is vervallen, moet een praktijk met bijvoorbeeld twaalf medewerkers haar nieuwe bedrijfsspecifieke RI&E in beginsel laten toetsen.

Tel voor de omvang van de praktijk niet alleen behandelaren. Assistenten, baliemedewerkers, praktijkmanagement, sterilisatiemedewerkers en andere werknemers horen bij dezelfde werkgever mee te tellen. Meerdere vestigingen of rechtspersonen vragen een beoordeling van de feitelijke werkgever en de reikwijdte van de RI&E; gebruik de locatie-indeling niet om de toetsingsplicht kunstmatig te verkleinen.

Laat bij twijfel vooraf vastleggen op welke uitzondering de praktijk zich beroept. Een softwarelicentie, KNMT-lidmaatschap of bewijs van een cursus is geen vervanging voor een vereist toets- en adviesrapport.

Bij maximaal 40 gezamenlijke personeelsuren geldt een aparte uitzondering

De Nederlandse Arbeidsinspectie noemt toetsing niet verplicht voor een organisatie met betaald personeel voor in totaal ten hoogste 40 uur per week. Arboportaal biedt daarvoor de Checklist Gezondheidsrisico's, waarmee de verplichte RI&E voor deze zeer kleine werkgevers kan worden uitgevoerd.

Bereken de grens over alle werknemers samen, niet per medewerker. Twee werknemers van ieder 24 uur komen samen boven de grens uit. De KNMT vermeldt dat zzp'ers voor deze urenoptelling geen werknemers zijn. De praktijk moet wel alle relevante arbeidsrisico's inventariseren en mag de uitzondering niet gebruiken wanneer de feitelijke werknemersuren structureel hoger liggen.

Leg de berekening, contracturen en peildatum bij de RI&E vast. Herbeoordeel de uitzondering onmiddellijk bij indiensttreding, urenuitbreiding of een wijziging in de personeelsstructuur. De uitzondering vervalt niet pas bij de volgende jaarlijkse controle als de feitelijke uren eerder boven de grens komen.

Een oude RI&E kan alleen bruikbaar blijven wanneer zij aantoonbaar actueel is

De KNMT beschrijft als eigen interpretatie, bevestigd door het Steunpunt RI&E, dat de vrijstelling kan blijven gelden voor een RI&E die vóór 22 september 2025 is opgesteld en bij een controle nog actueel is. Behandel dit niet als onbeperkte overgangstermijn. Bewaar de opstellingsdatum, gebruikte erkende versie en onderbouwing waarom risico's en maatregelen nog aansluiten op de praktijk.

Een verbouwing, nieuwe behandelkamer, andere apparatuur, gewijzigde stoffen, nieuwe taakdelegatie, groei van het team of een ander werkproces kan actualisatie noodzakelijk maken. Ook incidenten, signalen van medewerkers en nieuwe regelgeving kunnen laten zien dat de bestaande inventarisatie niet meer volledig is.

Als de RI&E inhoudelijk wordt herzien nadat de erkenning is vervallen, is externe toetsing de veilige hoofdroute. Laat een gecertificeerde arbodienst of kerndeskundige beoordelen wanneer twijfel bestaat over de actualiteit of reikwijdte van een oude vrijstelling.

Kies een toetser met de juiste gecertificeerde deskundigheid

De Nederlandse Arbeidsinspectie onderscheidt vier arbokerndeskundigen: de arbeids- en organisatiedeskundige, arbeidshygiënist, hogere veiligheidskundige en bedrijfsarts. Sinds 1 juli 2022 mogen deskundigen alleen toetsen binnen de scope waarvoor zij zijn gecertificeerd.

Een tandartspraktijk kan te maken hebben met biologische agentia, gevaarlijke stoffen, straling, fysieke belasting, psychosociale arbeidsbelasting, werkdruk en incidentrisico's. Bespreek vooraf welke deskundigheden nodig zijn om de volledige RI&E en het plan van aanpak te toetsen. Eén deskundige hoeft niet voor ieder risicogebied de juiste scope te hebben.

Controleer de certificering en spreek af welk toets- en adviesrapport wordt opgeleverd. De deskundige beoordeelt volledigheid, betrouwbaarheid, gebruikte methoden en maatregelen. De werkgever blijft verantwoordelijk voor besluiten, uitvoering en opvolging van het advies.

• Actuele RI&E met alle functies, locaties, processen en relevante risico's
• Plan van aanpak met maatregel, eigenaar, termijn en voortgang
• Onderbouwing van personeelsaantal en eventuele 40-urenuitzondering
• Bewijs van datum en erkend instrument bij een oude RI&E
• Scope en certificering van de gekozen arbokerndeskundige(n)
• Toetsrapport, adviesreactie en besluit over iedere bevinding

Maak de toetsing onderdeel van een doorlopende arbocyclus

Plan vóór de externe toetsing een interne controle met praktijkhouder, preventiemedewerker en vertegenwoordiging van werknemers. Vergelijk de RI&E met feitelijke rondgangen, incidentmeldingen, verzuimsignalen, nieuwe apparatuur en veranderingen in taakverdeling. Zo toetst de deskundige de werkelijke praktijk en niet alleen een oude vragenlijst.

Na de toetsing verwerkt de werkgever het advies in een besluitlijst. Noteer welke bevinding wordt overgenomen, welke maatregel volgt en wanneer effect en uitvoering worden gecontroleerd. Maak ernstige risico's niet afhankelijk van de eerstvolgende begrotingsronde.

Koppel een wijzigingssignaal aan verbouwing, apparatuur, stoffen, personeelsgroei en nieuwe werkzaamheden. Daarmee blijft zichtbaar wanneer een tussentijdse actualisatie of nieuwe toets nodig is en voorkomt de praktijk dat een ooit goedgekeurd document jarenlang als vaste vrijstelling wordt behandeld.